Streptococcus pneumoniae veroorzaakt nog altijd sterfgevallen in België. Invasieve
pneumokokkeninfecties en pneumokokkenpneumonieën zonder bacteriëmie
veroorzaken een hoge sterfte en hoge ziekenhuiskosten bij 65-plussers. In België
bedroeg de incidentie van invasieve pneumokokkeninfecties bij 65-plussers in het
eerste semester van 2024 51,3/100 000.
In België wordt het geconjugeerde 20-valente pneumokokkenvaccin (PCV20) sinds
september 2023 gedeeltelijk terugbetaald voor risicogroepen. In maart 2025 heeft de
European Medicines Agency (EMA) het PCV21 in Europa goedgekeurd. PCV21 is een
geconjugeerd 21-valent pneumokokkenvaccin dat ook serotypes omvat die tot nog toe buiten beeld bleven. In België werden in de periode 2020–2023 77,9 % van de invasieve
pneumokokkeninfecties en 69,2 % van de gevallen van pneumonie zonder bacteriëmie
veroorzaakt door serotypes die in PCV21 zitten. Voor PCV20 bedroegen die percentages
respectievelijk 66,4 % en 48,8 %.
Deze studie heeft het nut geëvalueerd van een overschakeling van PCV20 naar PCV21 met
een voor leeftijd gestratificeerd model van dynamische transmissie, dat al werd
gevalideerd in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Canada en aangepast aan de
Belgische gegevens voor 2036. De studie werd uitgevoerd in de leeftijdsgroepen 65–80 jaar
en 81–84 jaar.
De kerncijfers
In de leeftijdsgroep van 65–80 jaar zou vervanging van PCV20 door PCV21 de incidentie
van invasieve pneumokokkeninfecties, pneumonie zonder bacteriëmie waarvoor een
ziekenhuisopname vereist is, en ambulante pneumonie zonder bacteriëmie verlagen met
respectievelijk 3,68 %, 3,08 % en 3,34 %. In absolute termen zouden zo in 15 jaar 134 invasieve
pneumokokkeninfecties en 1 195 gevallen van pneumonie kunnen worden vermeden.
In de leeftijdsgroep van 81–84 jaar is de relatieve daling iets kleiner (−2,83 % voor invasieve
pneumokokkeninfecties), maar omdat de basisincidentie hoger is, blijft het absolute
voordeel reëel: 33 invasieve pneumokokkeninfecties en 329 gevallen van pneumonie zonder
bacteriëmie zouden kunnen worden vermeden.
Die gegevens blijven overeind in sensitiviteitsanalyses. Als men de werkzaamheid van het
vaccin met ±20 % laat variëren of de vaccinatiegraad in een optimistisch of pessimistisch
scenario met ±20 % laat schommelen, blijven de conclusies ongewijzigd. Het model houdt
geen rekening met de vergrijzing van de bevolking en onderschat dus waarschijnlijk de
reële impact. In Vlaanderen is slechts 18,7 % van de gezonde volwassenen van 65–85 jaar
gevaccineerd tegen pneumokokken. Het is de bedoeling dat cijfer tegen 2030 op te trekken
tot 50 %.
Een wereldwijd debat
De discussie over PCV21 versus PCV20 speelt ook in andere landen. Ook volgens een
Noorse studie zou PCV21 de klinische en economische last van pneumokokkeninfecties
kunnen verlagen. Een Britse studie concludeert dat PCV21 86,6 % van de sterfte door
invasieve pneumokokkeninfecties bij 65-plussers dekt. De dekking van PCV20 zou
aanzienlijk lager zijn.
Een Amerikaanse studie onderzocht de resistentie tegen antibiotica. Bij patiënten met een
niet-invasieve pneumonie die een ziekenhuisopname vereiste, waren de serotypes die wel
in PCV21 maar niet in PCV20 zitten vaker resistent tegen erytromycine (62 % vs 50 %) en
penicilline (96 % vs 60 %). De internationale convergentie is dus opmerkelijk: van het
Verenigd Koninkrijk tot Noorwegen, van Canada tot België komen de modellen allemaal tot
dezelfde conclusie.
Bron Vandenplas Y, Dobbelaere J, Tsoumani E et coll. Impact of a 21-valent pneumococcal
conjugate vaccine on pneumococcal disease incidence among adults 65-84 years of
age in Belgium: An epidemiological modeling study. Hum Vaccin Immunother. 2026
Dec;22(1):2649059. doi: 10.1080/21645515.2026.2649059.
Zinan Y, Tajik A, Klitkou S et coll. Estimating the Health and Economic Burden of
Pneumococcal Diseases Attributable to PCV21 Versus PCV20 or PPSV23 Serotypes
Among Adults in Norway. Infect Dis Ther. 2026 Feb;15(2):477-490. doi: 10.1007/s40121-
025-01275-3.
Nikhab A, Patel T, Rooney G. Assessing the potential impact of the 20-valent (PCV20)
and an adult 21-valent (aPCV21) pneumococcal conjugate vaccine on invasive
pneumococcal disease in England. Vaccine. 2026 Mar 7:75:128246. doi:
10.1016/j.vaccine.2026.128246.
Martino A, DeBenedetti L, Nicolae M et coll. Burden of pneumococcal disease
associated with PCV21 non-PCV20 and PCV20 non-PCV21 serotypes among US adults.
Open Forum Infect Dis . 2026 Jan 11;13(Suppl 1):ofaf695.1612. doi:
10.1093/ofid/ofaf695.1612