30 januari 2026
Onderzoekers van het LUMC hebben ontdekt dat afweercellen beter werken als je hun
celdeling even op pauze zet. Het gaat om zogenoemde CD8 T-cellen. Dat zijn cellen in
je lichaam die helpen om zieke cellen, zoals kankercellen, aan te vallen. Opvallend
genoeg raken deze cellen niet verzwakt als ze even pauze krijgen. Integendeel, ze
bereiden zich voor om kankercellen beter te kunnen bestrijden. De ontdekking geeft
nieuwe inzichten in hoe kankerbehandelingen slimmer gecombineerd kunnen worden.
Afweercellen laden zich op
In het onderzoek gebruikten de onderzoekers medicijnen die ook al in de kankerzorg
worden toegepast om de celdeling tijdelijk te remmen. Tijdens de pauze stoppen de
CD8 T-cellen met delen maar blijven ze wel actief. Ze nemen meer voedingsstoffen op,
slaan extra energie op en maken meer van het stofje IL-2 aan. Dit stofje speelt een
belangrijke rol bij de groei en overleving van afweercellen. Hoofdonderzoeker en
hoogleraar Ramon Arens vergelijkt dit met opladen: “Tijdens de pauze laden de cellen
zichzelf als het ware op. Ze bereiden zich voor op wat daarna komt.”
Sneller en krachtiger na de pauze
Zodra de pauze stopt en de celdeling weer op gang komt, reageren de afweercellen
sneller en krachtiger dan gewone CD8 T-cellen. Ze delen zich sneller, blijven langer
actief en zijn beter in staat om tumorcellen aan te vallen. Ook andere afweercellen
krijgen tijdens de pauze te maken met een rem op celdeling, maar CD8 T-cellen
reageren hier anders op. Tijdens de pauze maken zij grote hoeveelheden van het stofje
IL-2 aan, een groeisignaal dat andere cellen veel minder produceren. Daardoor
gebruiken CD8 T-cellen de pauze niet alleen als een stop maar ook als een
voorbereiding. Ze slaan energie op, passen hun stofwisseling aan en zijn klaar voor
snelle groei zodra de rem wordt losgelaten.
Arens licht toe: “De CD8 T-cellen weten deze tijdelijke pauze in hun voordeel te
gebruiken. Na afloop komen ze sterker terug en blijven ze langer in actie.” In proeven
met muizen leidde dit tot duidelijke effecten. Tumoren groeiden langzamer en
behandelingen, zoals immunotherapie en kankervaccins, werkten beter. De
onderzoekers bekeken ook menselijk materiaal, zoals biopten van vrouwen met
borstkanker. Dat zijn kleine stukjes weefsel die eerder voor onderzoek waren
afgenomen. Na behandeling met een medicijn dat de celdeling tijdelijk remt, zagen de
onderzoekers bij veel van deze vrouwen actievere CD8 T-cellen. Dat laat zien dat het
effect dat in proefdieren werd gevonden, ook bij mensen aanwezig is. De resultaten van
het onderzoek zijn recent gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Nature
Immunology.
Betekenis voor kankerbehandeling
Deze ontdekking is belangrijk, omdat veel kankerbehandelingen juist gericht zijn op het
remmen van celdeling. Lange tijd bestond de zorg dat dit ook nadelig zou zijn voor het
afweersysteem. Dit onderzoek laat zien dat een korte en goed getimede rem
afweercellen juist kan versterken. Het helpt ook te begrijpen waarom sommige vormen
van chemotherapie goed samen kunnen werken met immunotherapie.
Het onderzoek betekent nog niet dat patiënten binnenkort een nieuwe behandeling
krijgen. Daarvoor is eerst meer vervolgonderzoek nodig. Wel laat deze studie zien dat
bestaande behandelingen in de toekomst mogelijk slimmer gecombineerd kunnen
worden, zodat het eigen afweersysteem beter kan helpen bij de bestrijding van kanker.
Zoals Arens het samenvat: “Soms is even stoppen geen achteruitgang, maar een
goede voorbereiding om daarna sterker terug te komen. Dat geldt niet alleen voor mensen, maar ook voor onze afweercellen.”
Hoogleraar Ramon Arens
Meer informatie
Dit onderzoek kwam mede tot stand door financiële ondersteuning vanuit KWF
Kankerbestrijding, het Zwaartekrachtprogramma van NWO en de Gisela Thier
fellowship (LUMC).